Jako największy przemysłowy użytkownik energii elektrycznej (ósma część europejskiej konsumpcji) chemia jest bowiem zależna od cen surowców i energii, bo łącznie przekraczają one czasami 50% kosztów produkcji, średnio wynosząc 40%.
    Europa, od czasu gdy chemia przerzuciła się z węgla na ropę i gaz, nie ma komfortowej sytuacji – ma wyższe koszty surowców i energii od swych konkurentów. Jednak długi łańcuch wartości i zaawansowane technologie pozwalały europejskiemu przemysłowi skutecznie opanowywać rynki światowe. Dzisiaj dochodzą do przeszkód naturalnych - wymagania europejskiej polityki klimatycznej, gdy brukselscy komisarze walczą o wprowadzenie coraz bardziej ambitnych globalnych celów. A tu trzeba konkurować z agresywnym globalnym przemysłem, który już dziś wytwarza równie skomplikowane produkty tam, gdzie ceny ropy i gazu są kilkakrotnie niższe (Bliski Wschód) lub gdzie popyt rośnie jak na drożdżach (Chiny). I nie muszą na co dzień borykać się z REACH-em, a ich rządy chronią je przed europejskimi konkurentami, jednocześnie wykorzystując otwartość unijnego rynku.
    A przecież przemysł chemiczny nie powinien być „chłopcem do bicia” polityki klimatycznej. Między 1990 a 2005 rokiem produkcja chemiczna w EU wzrosła o 50%, a emisje CO2 zmalały o 25%. Jeszcze lepiej jest z całością gazów cieplarnianych, których emisje w ciągu ostatnich 18 lat ograniczono aż o 66% na jednostkę produkcji. Stało się tak dzięki integracji jednostek produkcyjnych, zwiększeniu efektywności procesów, przerzuceniu się z węgla na gaz oraz zmianie palety produktów. Jednak możliwości dalszego obniżenia emisji i oszczędzania energii są już niewielkie.
    Dlatego przemysł chemiczny popiera wprowadzanie europejskiego rynku energii, zniesienie granic blokujących konkurencję, która obniży koszty, jednak nie chce przymusowego ograniczania zużycia czy obowiązku stosowania drogich i niepewnych źródeł odnawialnych. Te bowiem podkopują szanse przetrwania w globalnej konkurencji i w prostej drodze prowadzą do ucieczki przemysłu.
    Bezpieczeństwo dostaw jest także ważne, stąd dla chemii istotna jest dywersyfikacja dostaw. Szczególnie kłopotliwe są stosunki z Rosją - największym dostawcą energii. Jej rynek jest chroniony, a system podwójnych cen energii i gazu – niskich na potrzeby krajowe i wysokich na eksport do Unii – mocno (i po sąsiedzku) uderza w europejski przemysł chemiczny.
    Duża część przemysłu chemicznego zależy od prądu. Dlatego dla przemysłu chemicznego najbardziej korzystne są długoterminowe kontrakty, które gwarantują stabilne i zwykle niskie ceny. Alternatywą nie są rynki spotowe, gdzie szybko zmieniające się notowania zagrażają stabilności produkcji, a raczej własna generacja energii uzależniona jedynie od kosztów surowca.
    Jednak europejska polityka energetyczna stwarza także nowe możliwości dla przemysłu chemicznego. Nowa energia potrzebuje wysoko przetworzonych produktów chemicznych o dużym wkładzie innowacyjności. Panele słoneczne, baterie, materiały ocieplające czy opony oszczędzające energię – to wszystko nowe dziedziny dla zaawansowanego technologicznie przemysłu chemicznego, wspieranego zresztą programami rządowymi. Oskarżany przez ekologów o zbyt duży „carbon footprint” (ślad węglowy, dokładnie – dwutlenku węgla) przemysł na jedną tonę gazów cieplarnianych emitowanych w czasie produkcji pozwala użytkownikom zmniejszyć emisje o dwie tony.
    Chemia europejska spisuje się też świetnie ekonomicznie – przynosi Unii 35 miliardów euro nadwyżki handlowej (2007). Jednak dzisiaj traci rynek na rzecz rosnących gospodarek (BRIC), które zyskały przez ostatnie lata (1995-2007) aż 13% rynku światowego. W tym czasie Europa i Ameryka straciły po 4%, a Japończycy nawet 7%. Europa co prawda zyskuje w wysoko specjalizowanych, zaawansowanych technologicznie produktach, ale te podstawowe – nawozy, produkty fermentacji, farmaceutyki – są przejmowane przez szybko uczącą się konkurencję opartą na tanich surowcach. Warto, by europejscy decydenci nie utrudniali, a tworzyli przemysłowi chemicznemu warunki do działania, by światowych konkurentów nie wzmacniała nasza własna, europejska polityka.

- - -

Wszelkie dane w oparciu o raport Komisji Europejskiej o przemyśle chemicznym oraz materiały CEFIC (European Chemical Industry Council).

Autor: Andrzej Szczęśniak

Felieton został opublikowany w magazynie "Chemia Przemysłowa" nr 6/2011